UNS (Unified Numbering System) to jednolity system identyfikacji metali i stopów, w którym jedna litera oraz pięć cyfr tworzą numer materiałowy. System umożliwia powiązanie oznaczeń amerykańskich z europejskimi, nazwami handlowymi i dokumentacją hutniczą. W praktyce spotykamy m.in. UNS S31603, S32205, S32750, N06625, N08800 i G43400 – w stalach nierdzewnych, duplex, superduplex, konstrukcyjnych i stopach niklu.
W odróżnieniu od tradycyjnych oznaczeń AISI/SAE, system UNS ma zastosowanie również do materiałów nietypowych, stopów niklu, kobaltu, metali nieżelaznych, a nawet żeliw. Jest szczególnie użyteczny w zapytaniach materiałowych, analizie atestów, porównywaniu gatunków i kompletowaniu dokumentacji technicznej.
Najważniejsza zasada: UNS identyfikuje gatunek metalu lub stopu, ale nie jest samodzielną normą wyrobu. Zapis UNS N06625 nie określa jeszcze, czy potrzebny jest pręt, blacha, rura czy odkuwka, ani jaką obróbkę i badania należy zastosować. W zamówieniu numer UNS trzeba połączyć z odpowiednią normą ASTM/ASME, rodzajem wyrobu, wymiarami i stanem dostawy.
Powiązane artykuły: Amerykańskie normy i oznaczenia stali; ASTM – wymagania dla wyrobów; AISI – oznaczenia gatunków; SAE – klasyfikacja stali i specyfikacje AMS.
Czym jest UNS i kto zarządza systemem?
Unified Numbering System for Metals and Alloys jest systemem wspólnie administrowanym przez ASTM International i SAE International. Jego zasady opisują m.in. ASTM E527-23 oraz SAE J1086. Celem jest zmniejszenie niejednoznaczności, gdy jeden stop występuje pod kilkoma nazwami lub różne materiały mają podobne nazwy handlowe.
Numer UNS nie zastępuje normy składu chemicznego, normy wyrobu ani świadectwa odbioru. Jego rolą jest spójna identyfikacja. Aby określić rzeczywiste granice zawartości pierwiastków i wymagania dostawy, należy sięgnąć do specyfikacji właściwej dla danego zastosowania i wydania dokumentu.
Jak czytać oznaczenia UNS? Litera i pięć cyfr
Schemat jest prosty: UNS + litera grupy materiałowej + pięć cyfr. Pierwsza litera wskazuje rodzinę materiałów, ale pozostałe pięć cyfr nie daje uniwersalnego wzoru pozwalającego obliczyć skład chemiczny. W niektórych seriach numer nawiązuje do starszego oznaczenia AISI/SAE; w innych jest jedynie przypisanym identyfikatorem.
| Oznaczenie | Jak czytać? | Znaczenie |
|---|---|---|
| G43400 | G + 43400 | Stal konstrukcyjna stopowa SAE 4340, rodzina Ni-Cr-Mo. |
| S31603 | S + 31603 | Stal 316L – niskowęglowy wariant gatunku 316. |
| S31803 / S32205 | S + pięć cyfr | Dwa identyfikatory związane z rodziną duplex 2205; wymagania chemiczne nie są identyczne. |
| S32750 | S + 32750 | Stal superduplex 2507 – europejski numer 1.4410. |
| N06625 | N + 06625 | Stop niklu Alloy 625 / Inconel 625. |
| N08800 / N08810 / N08811 | N + pięć cyfr | Powiązane warianty stopu Alloy 800, 800H i 800HT. |
Ważne: litera N oznacza rodzinę numeracyjną UNS obejmującą nikiel i określone stopy, ale nie dowodzi automatycznie, że nikiel jest pierwiastkiem dominującym. Przykładowo stal wysokostopowa 904L otrzymała oznaczenie UNS N08904, a niskowęglowa 316L – UNS S31603.
Co oznaczają litery UNS? Najważniejsze serie
| Seria UNS | Grupa materiałowa | Przykłady |
|---|---|---|
| Sxxxxx | Stale odporne na korozję i wysoką temperaturę, w tym nierdzewne i duplex | S30400, S31603, S32205, S32750, S30815 |
| Nxxxxx | Nikiel i stopy na bazie niklu oraz niektóre wysokostopowe materiały z tej rodziny numeracyjnej | N06625, N07718, N08800, N08904 |
| Gxxxxx | Stale węglowe i stopowe związane z numeracją AISI/SAE | G10450, G41300, G41400, G43400 |
| Hxxxxx | Stale konstrukcyjne o kontrolowanej hartowności, tzw. H-steels | Warianty rodzin SAE z wymaganiami hartowności |
| Dxxxxx | Stale określane przez wymagania właściwości mechanicznych | Wybrane stale konstrukcyjne |
| Fxxxxx | Żeliwa | Identyfikatory różnych rodzajów żeliw |
| Jxxxxx | Staliwa | Odrębne numery dla odlewów stalowych |
| Txxxxx | Stale narzędziowe | Identyfikatory stali do narzędzi |
| Wxxxxx | Określone materiały dodatkowe do spawania | Materiały spawalnicze klasyfikowane według składu |
| Cxxxxx | Miedź i stopy miedzi | C11000, C36000 |
| Axxxxx | Aluminium i jego stopy | A96061 |
| Rxxxxx | Metale reaktywne i trudno topliwe oraz niektóre stopy kobaltu | R30035, R30605 |
W hutnictwie specjalnym Alfa-Tech najczęściej wykorzystamy serie S, N i G. Dla dostaw odlewniczych, materiałów narzędziowych i innych stopów istotne będą również J, F, T i R.
UNS G – stale konstrukcyjne, węglowe i stopowe SAE/AISI
W przypadku klasycznych czterocyfrowych oznaczeń SAE numer UNS często odtwarza ich cyfry: SAE 4340 → UNS G43400, SAE 4140 → UNS G41400. Nie należy przenosić tej reguły na wszystkie grupy materiałowe, ponieważ sposób nadawania numerów zależy od właściwej rodziny UNS.
| Stal SAE / AISI | UNS | Rodzina / charakter | Porównanie EN lub uwaga |
|---|---|---|---|
| 1020 | G10200 | Węglowa – nominalnie ok. 0,20% C | Porównać z konkretną normą EN |
| 1045 | G10450 | Węglowa – nominalnie ok. 0,45% C | C45 jest gatunkiem zbliżonym, nie identycznym z definicji |
| 4130 | G41300 | Chromowo-molibdenowa Cr-Mo – ok. 0,30% C | 25CrMo4 / 1.7218 – gatunek zbliżony, nie zamiennik 1:1 |
| 4140 | G41400 | Chromowo-molibdenowa Cr-Mo – ok. 0,40% C | Zestawiana z 42CrMo4 / 1.7225; zweryfikować wymagania |
| 4340 | G43400 | Niklowo-chromowo-molibdenowa Ni-Cr-Mo – ok. 0,40% C | Nie jest numerem normy ASTM |
| 5160 | G51600 | Chromowa stal sprężynowa | Odpowiedniki sprawdzać według składu i stanu dostawy |
| 6150 | G61500 | Chromowo-wanadowa Cr-V | Różnice względem EN wymagają sprawdzenia |
| 8620 | G86200 | Ni-Cr-Mo, stal do nawęglania – nominalnie ok. 0,20% C | Nie utożsamiać z SAE 4340 |
Przykład praktyczny: SAE 4340 = UNS G43400 identyfikuje gatunek stali Ni-Cr-Mo. W zapytaniu o pręty można wskazać np. ASTM A29/A29M jako odpowiednią specyfikację wyrobu, lecz wymagana wersja normy, wymiary, obróbka cieplna i badania nadal muszą wynikać z zamówienia.
UNS S – popularne stale austenityczne i wysokostopowe
Wśród stali austenitycznych oznaczenia UNS pozwalają łatwo odróżnić warianty o obniżonej zawartości węgla, modyfikacjach składu lub stabilizacji tytanem i niobem. Najczęściej spotykany podział to np. 304 / 304L oraz 316 / 316L / 316Ti. Sam podobny numer nie wystarczy do ustalenia zamienności.
| Nazwa gatunku | UNS | Powiązane oznaczenie EN / W.Nr. | Karta / uwaga |
|---|---|---|---|
| AISI 301 | S30100 | 1.4310 | Karta stali 301 / 1.4310 |
| AISI 304 | S30400 | 1.4301 / X5CrNi18-10 | Karta 304 / 1.4301 |
| AISI 304L | S30403 | 1.4307 (częsty odpowiednik) / 1.4306 | Niskowęglowa odmiana 304 |
| AISI 304H | S30409 | Wariant wysokowęglowy 304 | Dobór na podstawie wymagań pracy w temperaturze |
| AISI 316 | S31600 | 1.4401 / X5CrNiMo17-12-2 | Karta stali 316 / 316L |
| AISI 316L | S31603 | 1.4404 / X2CrNiMo17-12-2 | Karta 316L / 1.4404 |
| AISI 316Ti | S31635 | 1.4571 / X6CrNiMoTi17-12-2 | Wariant stabilizowany tytanem |
| AISI 321 | S32100 | 1.4541 / X6CrNiTi18-10 | Stabilizowana tytanem |
| AISI 347 | S34700 | 1.4550 / X6CrNiNb18-10 | Stabilizowana niobem |
| AISI 317L | S31703 | 1.4438 / X2CrNiMo18-15-4 | Podwyższona zawartość molibdenu |
| 254 SMO / 6Mo | S31254 | 1.4547 / X1CrNiMoCuN20-18-7 | Stal superaustenityczna |
| 904L | N08904 | 1.4539 / X1NiCrMoCu25-20-5 | Uwaga: oznaczenie należy do serii N |
| Alloy 926 | N08926 | 1.4529 / X1NiCrMoCuN25-20-7 | Wysokostopowa stal 6Mo – seria N |
| AL-6XN | N08367 | Materiał zbliżony do 1.4529, lecz nie identyczny | Nie utożsamiać automatycznie z N08926 |
Stale ferrytyczne, martenzytyczne i utwardzane wydzieleniowo
| Gatunek | UNS | Przykład EN / W.Nr. | Opis |
|---|---|---|---|
| 409 | S40900 | 1.4512 | Ferrytyczna; m.in. elementy pracujące w środowisku spalin |
| 430 | S43000 | 1.4016 | Karta 430 / X6Cr17 |
| 444 | S44400 | 1.4521 | Ferrytyczna z dodatkiem molibdenu |
| 410 | S41000 | 1.4006 | Martenzytyczna |
| 420 | S42000 | Zestawiana z 1.4021 i innymi odmianami | Nie traktować całej rodziny 420 jako jednego EN |
| 431 | S43100 | 1.4057 | Karta AISI 431 / 1.4057 |
| 440C | S44004 | 1.4125 | Martenzytyczna stal o podwyższonym węglu |
| 17-4PH / AISI 630 | S17400 | 1.4542 | Karta 17-4PH / 1.4542 |
UNS dla stali duplex i superduplex – najważniejsze oznaczenia
W stalach duplex i superduplex numery UNS są podstawowym sposobem identyfikacji odmian materiałowych. Kluczowe jest rozróżnienie np. UNS S31803 i S32205, które należą do rodziny duplex 2205, lecz nie mają identycznych granic składu chemicznego. Również nazwy 2507, 255, Zeron 100 i odpowiadające im identyfikatory nie są ogólnymi synonimami „superduplex”.
| Nazwa / rodzina | UNS | EN / W.Nr. | Powiązania Alfa-Tech |
|---|---|---|---|
| Lean Duplex 2101 / LDX 2101 | S32101 | 1.4162 | Karta 1.4162 / S32101 |
| Duplex 2304 | S32304 | 1.4362 | Karta 1.4362 / S32304 |
| Duplex 2205 – wariant podstawowy | S31803 | 1.4462 | Karta duplex 2205 / 1.4462 |
| Duplex 2205 – odmiana z węższymi wymaganiami składu | S32205 | 1.4462 | Karta duplex 2205 / S32205 |
| Duplex 329 | S32900 | 1.4460 | Karta 1.4460 / AISI 329 |
| Super Duplex 2507 | S32750 | 1.4410 | Karta 1.4410 / S32750 |
| Super Duplex Zeron 100 | S32760 | 1.4501 | Karta 1.4501 / S32760 |
| Super Duplex 255 / Ferralium 255 | S32550 | 1.4507 | Karta 1.4507 / S32550 |
Nie utożsamiaj: Duplex 2205 (UNS S32205) to nie to samo co Super Duplex 2507 (UNS S32750). Różnice dotyczą składu, odporności korozyjnej oraz parametrów użytkowych. Przy porównaniu materiałów należy uwzględnić również normę wyrobu, wymagane badania, spawalność i środowisko pracy.
UNS stali żaroodpornych i żarowytrzymałych
Dla stali przeznaczonych do pracy w podwyższonych temperaturach numer UNS nie mówi, jaka jest dopuszczalna temperatura eksploatacji. O przydatności decydują m.in. utlenianie, pełzanie, długotrwała wytrzymałość, atmosfera pracy oraz stan wyrobu. Oznaczenie H przy tradycyjnej nazwie gatunku odnosi się zazwyczaj do wersji przeznaczonej do określonych warunków wysokotemperaturowych, ale granice należy sprawdzać w normie.
| Nazwa / rodzina | UNS | Przykład EN / W.Nr. | Uwaga / karta |
|---|---|---|---|
| 304H | S30409 | Wysokotemperaturowa odmiana 304 | Inne wymagania niż 304L |
| 316H | S31609 | Wysokotemperaturowa odmiana 316 | Nie utożsamiać z 316L |
| 321H | S32109 | Wariant wysokotemperaturowy 321 | Zwracać uwagę na dokumenty ciśnieniowe |
| 347H | S34709 | Wariant wysokotemperaturowy 347 | Gatunek stabilizowany Nb |
| 309S | S30908 | 1.4833 | Stal żaroodporna austenityczna |
| 310S | S31008 | 1.4845 | Karta 1.4845 / 310 / 310S – zweryfikować wariant |
| 314 | S31400 | 1.4841 | Karta 1.4841 / AISI 314 |
| 253 MA | S30815 | 1.4835 | Karta 253 MA / 1.4835 |
UNS N – stopy niklu, żaroodporne superstopy i materiały korozyjne
Seria N ma szczególne znaczenie w materiałach specjalnych. Obejmuje szeroką gamę stopów niklu – od czystego niklu przez stopy Ni-Cr, Ni-Cr-Mo, Ni-Mo, Ni-Cu po superstopy umacniane wydzieleniowo. W obrocie handlowym obok numeru UNS spotyka się nazwy takie jak Inconel, Incoloy, Monel, Hastelloy czy Haynes, które należy wiązać z konkretną specyfikacją.
| Materiał / rodzina | UNS | EN / W.Nr. | Karta Alfa-Tech lub uwaga |
|---|---|---|---|
| Nickel 200 / czysty nikiel | N02200 | 2.4066 (również inne numery zależnie od postaci) | Nickel 200 / 201 – karta porównawcza |
| Nickel 201 / czysty nikiel niskowęglowy | N02201 | 2.4068 (również inne numery zależnie od postaci) | Nickel 200 / 201 – karta porównawcza |
| Monel 400 / Alloy 400 | N04400 | 2.4360 | Monel 400 – karta stopu |
| Monel K-500 / Alloy K-500 | N05500 | 2.4375 | Monel K-500 – karta stopu |
| Alloy 600 / Inconel 600 | N06600 | 2.4816 | Alloy 600 – karta stopu |
| Alloy 601 / Inconel 601 | N06601 | 2.4851 | Alloy 601 – karta stopu |
| Alloy 617 / Inconel 617 | N06617 | 2.4663 | Alloy 617 – karta stopu |
| Alloy 625 / Inconel 625 | N06625 | 2.4856 | Alloy 625 – karta stopu |
| Alloy 718 / Inconel 718 | N07718 | 2.4668 | Alloy 718 – karta stopu |
| Alloy X-750 / Inconel X-750 | N07750 | 2.4669 | Stop utwardzany wydzieleniowo |
| Alloy 725 | N07725 | Zależnie od dokumentacji | Stop Ni-Cr-Mo o wysokiej wytrzymałości |
| Alloy X / Hastelloy X | N06002 | 2.4665 | Hastelloy X / Alloy X – karta |
| Alloy C-22 / Hastelloy C-22 | N06022 | 2.4602 | Alloy C-22 – karta |
| Alloy C-276 / Hastelloy C-276 | N10276 | 2.4819 | Alloy C-276 – karta |
| Haynes 230 / Alloy 230 | N06230 | 2.4733 | Haynes 230 – karta |
| Alloy 825 / Incoloy 825 | N08825 | 2.4858 | Alloy 825 – karta |
| Alloy 20 / Incoloy 020 | N08020 | 2.4660 | Alloy 20 – karta |
| Nimonic 75 | N06075 | 2.4951 | Nadstop wysokotemperaturowy |
| Nimonic 80A | N07080 | 2.4952 | Nadstop wysokotemperaturowy |
| Nimonic 90 | N07090 | 2.4969 | Nadstop wysokotemperaturowy |
Alloy 800, 800H i 800HT – jedna rodzina, trzy numery UNS
Przy stopach Alloy 800 / Incoloy 800 warto zachować ich rodzinne zestawienie, tak jak na istniejącej karcie Alfa-Tech. Są to pokrewne materiały Ni-Fe-Cr, różniące się szczegółowymi wymaganiami składu i warunkami przydatności do pracy wysokotemperaturowej. Nie tworzymy sztucznego podziału na niepowiązane stopy, ale nie traktujemy również wszystkich wariantów jako automatycznie zamiennych.
| Rodzina Alloy 800 | UNS | EN / W.Nr. – często stosowany | Odnośnik |
|---|---|---|---|
| Alloy 800 / Incoloy 800 | N08800 | 1.4876 | Jedna karta: Alloy 800, 800H i 800HT |
| Alloy 800H / Incoloy 800H | N08810 | 1.4958 (w dokumentach spotyka się też 1.4876) | Porównanie składu i oznaczeń stopu 800H |
| Alloy 800HT / Incoloy 800HT | N08811 | 1.4959 | Porównanie składu i oznaczeń stopu 800HT |
Uwaga materiałowa: dla 800, 800H i 800HT dobieraj wariant według rzeczywistych wymagań technicznych (m.in. składu, struktury oraz warunków pracy). Sama wspólna tabela rodzinna nie przesądza o możliwości podmiany wariantu w urządzeniu przemysłowym.
UNS a ASTM, ASME, EN i AMS – jak kompletować oznaczenia w dokumentacji?
W zamówieniu materiałowym warto zestawić co najmniej numer UNS, nazwę gatunku, normę wyrobu, postać materiału, wymiar i stan dostawy. Przykład: stop N06625 dostarczany jako blacha nie podlega automatycznie tym samym wymaganiom co pręt tego stopu. Analogicznie dla S32205 trzeba wskazać, czy zamawiane są blachy, pręty, rury czy odkuwki.
| Przykładowy materiał | Identyfikacja UNS | Przykładowa norma wyrobu | Co jeszcze sprawdzić? |
|---|---|---|---|
| Stal 316L | S31603 | ASTM A240/A240M – blachy i taśmy | Rodzaj wyrobu i właściwe wydanie normy |
| Duplex 2205 | S32205 | ASTM A240/A240M – wyroby płaskie | Skład w porównaniu z S31803; stan dostawy |
| Super Duplex 2507 | S32750 | ASTM A182/A182M – odkuwki (odpowiednia klasa) | Zgodność konkretnej klasy wyrobu i dokumentacji |
| Alloy 625 | N06625 | ASTM B443 – wyroby płaskie; ASTM B446 – pręty | Wymagana postać i stan wyrobu |
| Alloy 800 / 800H / 800HT | N08800 / N08810 / N08811 | ASTM B409 – blachy, taśmy; ASTM B408 – pręty | Wariant stopu oraz dodatkowe wymagania |
| SAE 4340 | G43400 | ASTM A29/A29M – pręty | Stan dostawy, właściwości i obróbka cieplna |
Europejskie systemy EN i DIN to osobny zestaw wymagań, który może różnić się pod względem składu, tolerancji, badań oraz dokumentów odbiorowych. Szczególnie przy zamiennikach trzeba porównać granice składu z PN-EN 10088-1, właściwymi normami wyrobów i dokumentacją producenta.
Najczęstsze błędy przy odczytywaniu numerów UNS
- Traktowanie UNS jako numeru normy: S31603 wskazuje materiał, a nie specyfikację dla konkretnej blachy lub rury.
- Automatyczne przyjmowanie zamienności: bliskość numerów UNS albo wspólny numer EN nie oznaczają identycznego składu i wymagań.
- Mylenie rodzin duplex: S31803 i S32205 wymagają rozróżnienia, a S32750 jest materiałem superduplex.
- Przypisywanie każdemu stopowi litery S: np. 904L ma UNS N08904, mimo że jest stalą wysokostopową.
- Dzielenie rodziny 800 na materiały niezwiązane: N08800, N08810 i N08811 tworzą pokrewne warianty tej samej rodziny, z różnymi wymaganiami.
- Używanie nazw handlowych bez identyfikacji: nazwa Inconel, Monel, Nimonic czy Hastelloy nie wystarcza do wskazania konkretnego stopu.
Najczęściej zadawane pytania – FAQ
Czy UNS jest normą stali?
Nie. UNS jest systemem identyfikacji metali i stopów. Zakres składu i wymagania dotyczące wyrobu określają właściwe specyfikacje techniczne.
Co oznacza litera S w numerze UNS?
Odnosi się do rodziny stali odpornych na korozję i wysokie temperatury, w tym stali nierdzewnych, duplex i superduplex.
Co oznacza litera N w numerze UNS?
Jest to seria numeracyjna obejmująca nikiel i liczne stopy niklu oraz niektóre materiały wysokostopowe. Sama litera N nie wystarcza do określenia dominującego pierwiastka.
Jaka jest różnica między UNS S31803 i S32205?
Oba oznaczenia dotyczą rodziny duplex 2205, lecz nie mają identycznych wymagań składu chemicznego. Konkretny wariant musi wynikać z zamówienia i normy.
Czy UNS S32750 to stal 1.4410?
Tak, S32750 jest oznaczeniem superduplex 2507, zwykle powiązanym z europejskim numerem 1.4410. Trzeba dodatkowo sprawdzić normę wyrobu i stan dostawy.
Czy Alloy 800, 800H i 800HT to trzy zupełnie różne stopy?
To trzy pokrewne warianty jednej rodziny Ni-Fe-Cr, oznaczone odpowiednio N08800, N08810 i N08811. Wymagania techniczne wariantów są jednak różne.
Co oznacza UNS G43400?
Identyfikuje stal SAE/AISI 4340 z rodziny niklowo-chromowo-molibdenowych stali konstrukcyjnych. Nie jest to numer normy wyrobu.
Czy UNS N06625 i Inconel 625 to to samo?
N06625 jest identyfikatorem materiału powszechnie znanego jako Alloy 625 / Inconel 625. W zamówieniu nadal potrzebna jest właściwa norma wyrobu.
Czy UNS N08926 to to samo co UNS N08367?
Nie. Alloy 926 (N08926) i AL-6XN (N08367) są materiałami 6Mo o zbliżonym charakterze, ale ich specyfikacje chemiczne nie są automatycznie tożsame.
Podsumowanie – po co znać numery UNS?
UNS porządkuje identyfikację stali i stopów niezależnie od tego, czy sprzedawca posługuje się nazwą AISI, SAE, Alloy, Inconel, Monel, Haynes czy numerem europejskim. Seria G obejmuje popularne stale węglowe i stopowe; seria S – stale nierdzewne, duplex i żaroodporne; seria N – szeroką grupę stopów niklu i innych wysokostopowych materiałów. Wszystkie identyfikatory muszą być powiązane z wymaganiami technicznymi konkretnego wyrobu.
Potrzebujesz stali lub stopu według UNS, ASTM, ASME albo EN? Prześlij numer materiału, rodzaj wyrobu i wymiary na kontakt@alfa-tech.com.pl. Alfa-Tech pomoże przeanalizować oznaczenie i przygotować propozycję gatunku do weryfikacji w danym zastosowaniu.
Powrót do działu: Amerykańskie normy i oznaczenia stali – ASTM, AISI, SAE, UNS, ASME.