Stal nierdzewna 3H17M to wysokostopowa chromowo-molibdenowa martenzytyczna stal PN H-86020, X39CrMo17-1, 1.4122 PN EN 10088-3, 1.2316, X38CrMo16-1 EN-ISO 4957, X35CrMo17. Stal 3H17M Wyróżnia się wysoką twardością, dobrą obrabialnością i odpornością na korozję – jest stosowana m.in. w przemyśle narzędziowym, formierskim oraz w produkcji armatury.
Porównanie składu chemicznego 3H17M z zamiennikami X39CrMo17-1, 1.4122, 1.2316, X38CrMo16-1, X35CrMo17
| Gatunek stali | Norma | Skład chemiczny (%) | ||||||||
| C | Mn | Si | P | S | Cu | Cr | Ni | Mo | ||
| 3H17M | PN | 0,33 0,43 | max 1,00 | max 1,00 | max 0,045 | max 0,030 | – | 15,50 17,50 | max 1,00 | 1,00 1,30 |
| 40Ch16M 40KH16M 40Х16М | TU | 0,33 0,43 | max 1,00 | max 1,00 | max 0,045 | max 0,030 | – | 15,50 17,50 | max 1,00 | 0,90 1,30 |
| 35 MoCr 165 35MoCr165 | STAS | 0,33 0,45 | max 1,00 | max 1,00 | max 0,045 | max 0,030 | max 0,30 | 15,50 17,50 | max 1,00 | 0,90 1,30 |
| X35CrMo17 1.4122 | DIN W.nr | 0,33 0,43 | max 1,50 | max 1,00 | max 0,040 | max 0,015 | – | 15,50 17,50 | max 1,00 | 0,80 1,30 |
| X 39 CrMo 17-1 X39CrMo17-1 | AFNOR, BS UNI UNE | 0,33 0,45 | max 1,50 | max 1,00 | max 0,040 | max 0,015 | – | 15,50 17,50 | max 1,00 | 0,80 1,30 |
| X39CrMo17-1, 1.4122 | PN-EN | 0,33 0,43 | max 1,00 | max 1,50 | max 0,040 | max 0,030 | – | 15,50 17,50 | max 1,00 | 0,80 1,30 |
| X38CrMo16-1 1.2316 | EN-ISO | 0,33 0,43 | max 1,00 | max 1,00 | max 0,030 | max 0,030 | – | 15,00 17,00 | – | 1,00 1,50 |
Stal nierdzewna 3H17M – Zastosowanie, Właściwości, Spawanie i Obróbka
Stal nierdzewna 3H17M to stal martenzytyczna chromowo-molibdenowa, charakteryzująca się wysoką odpornością na korozję i dobrą wytrzymałością mechaniczną. Jest stosowana głównie w środowiskach agresywnych chemicznie oraz w przemyśle spożywczym. Stal 3H17M znajduje zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu:
- Przemysł chemiczny – zbiorniki, rurociągi, wymienniki ciepła, aparatura do pracy w środowiskach kwaśnych i alkalicznych.
- Produkcja kwasu azotowego – elementy reaktorów, zbiorniki, przewody transportowe, urządzenia procesowe.
- Przemysł spożywczy – urządzenia mleczarskie, cukrownicze, browarnicze oraz do przetwórstwa owocowo-warzywnego (kadzie fermentacyjne, wirówki, mieszadła, rurociągi).
- Przemysł petrochemiczny – rurociągi, zbiorniki, elementy pracujące w kontakcie z gorącymi parami i produktami ropopochodnymi.
- Sprzęt laboratoryjny i farmaceutyczny – aparatura do produkcji leków i reaktory chemiczne.
- Maszyny i urządzenia odporne na korozję – pompy, zawory, mieszadła i inne elementy pracujące w środowiskach wilgotnych i chemicznych.
Odporność na korozję
Stal nierdzewna 3H17M (X35CrMo17, X39CrMo17-1, 1.4122, 1.2316, X38CrMo16-1) charakteryzuje się wysoką odpornością korozyjną, co pozwala na jej stosowanie w wymagających środowiskach przemysłowych:
- Korozja naprężeniowa – odporność na pękanie korozyjne przy dużych naprężeniach mechanicznych.
- Korozja atmosferyczna – wysoka trwałość i brak podatności na rdzewienie.
- Wody naturalne – odporność na działanie większości wód, z wyjątkiem środowisk silnie zanieczyszczonych i kopalnianych.
- Stopiona siarka i pary siarki – dobra stabilność w instalacjach siarkowych.
- Roztwory alkaliczne – odporność na rozcieńczone zasady, istotna w przemyśle chemicznym i spożywczym.
- Rozcieńczone zimne kwasy organiczne – odporność na działanie kwasów cytrynowego, octowego, mlekowego.
- Roztwory soli – odporność na azotyny, azotany, węglany i chromiany.
- Ciekłe paliwa i pary ropy naftowej – odporność w kontakcie z paliwami i ich oparami.
- Środowisko spożywcze – odporność na kontakt z produktami spożywczymi: oleje, mleko, sery, alkohole.
Właściwości mechaniczne i fizyczne stali 3H17M
- Twardość: 220–280 HB (w stanie ulepszonym cieplnie)
- Wytrzymałość na rozciąganie: 600–850 MPa
- Dobra udarność – odporność na uderzenia i wstrząsy
- Dobra odporność na ścieranie – trwałość powierzchni w warunkach pracy ciernej
- Stabilność strukturalna – odporność struktury na degradację w wysokich temperaturach
Spawanie stali 3H17M
Stal 3H17M (1.4122, X35CrMo17, X39CrMo17-1, 1.2316, X38CrMo16-1) jest trudnospawalna, ale możliwa do łączenia przy zachowaniu odpowiednich procedur:
- Zalecane metody:
- TIG – elektroda nietopliwa w osłonie gazowej (argon)
- MIG/MAG – spawanie łukowe w osłonie gazowej
- MMA – elektroda otulona (zalecane E317)
- Parametry procesu:
- Podgrzewanie przed spawaniem do 150–250°C w celu uniknięcia pęknięć
- Powolne chłodzenie po spawaniu (najlepiej w piecu)
- Wyżarzanie odprężające w 750–850°C – poprawa odporności i redukcja naprężeń
- Opcjonalne odpuszczanie dla uzyskania lepszej ciągliwości
Obróbka cieplna stali 3H17M
- Hartowanie:
- Nagrzewanie do 950–1050°C, szybkie chłodzenie w oleju lub wodzie
- Zwiększa twardość i odporność na ścieranie
- Odpuszczanie:
- 300–600°C – dostosowanie twardości i wytrzymałości do wymagań aplikacji
- Wyższe temperatury zwiększają udarność, ale obniżają twardość
- Wyżarzanie:
- Wyżarzanie zmiękczające 650–750°C poprawia obrabialność przed hartowaniem
Cięcie i obróbka skrawaniem stali 3H17M
- Cięcie termiczne: możliwe, ale wymaga późniejszego odprężania, aby uniknąć utwardzenia krawędzi.
- Cięcie mechaniczne: zaleca się przecinarki taśmowe, piły tarczowe i nożyce; w stanie ulepszonym – narzędzia z węglików spiekanych.
- Szlifowanie i polerowanie: poprawia odporność korozyjną i estetykę powierzchni; możliwe polerowanie do wysokiego połysku.
Stal nierdzewna 3H17M to wytrzymała, odporna na korozję stal chromowo-molibdenowa, szeroko stosowana w przemyśle chemicznym, spożywczym i naftowym. Dzięki odporności na naprężenia, kwasy i zasady jest idealnym materiałem dla środowisk wymagających trwałości i stabilności strukturalnej. Choć trudnospawalna, zapewnia doskonałe właściwości mechaniczne i dużą żywotność elementów konstrukcyjnych.
Własności stali według PN-EN 1.4122, X39CrMo17-1, 1.2316, X38CrMo16-1
Własności w podwyższonych temperaturach
100°C – współczynnik rozszerzalności liniowej α20°C = 10,4 × 10−6 K−1, moduł sprężystości E = 212 GPa
200°C – współczynnik rozszerzalności liniowej α20°C = 10,8 × 10−6 K−1, moduł sprężystości E = 205 GPa
300°C – współczynnik rozszerzalności liniowej α20°C = 11,2 × 10−6 K−1, moduł sprężystości E = 200 GPa
400°C – współczynnik rozszerzalności liniowej α20°C = 11,6 × 10−6 K−1, moduł sprężystości E = 190 GPa
Własności mechaniczne
- Wytrzymałość na rozciąganie Rm: 750–950 MPa
- Granica plastyczności Rp0,2: min. 550 MPa
- Wydłużenie A: min. 12%
- Moduł sprężystości E: 215 GPa
Warunki procesów technologicznych obróbki plastycznej i cieplnej
- Kucie: 1100–800°C
- Walcowanie: 1100–800°C
- Wyżarzanie: 750–850°C
- Hartowanie: 980–1060°C
- Odpuszczanie: 650–750°C
Własności fizyczne stali 1.4122 / 1.2316 / X38CrMo16-1 / X39CrMo17-1
- Gęstość: 7,70 g/cm³
- Pojemność cieplna cp 20°C: 430 J·kg−1·K−1
- Przewodność cieplna λ: 15 W·m−1·K−1
Stal nierdzewna 3H17M bądź w zamienniku ( 1.2316, X38CrMo16-1, 1.4122, X39CrMo17-1, 40Х16М, X35CrMo17 ), firma oferuje pręty walcowane ( ciągnione, surowe, szlifowane etc ), pręty kute (skórowane, surowe), blachy gorącowalcowane (1.2316, X38CrMo16-1)
Zobacz także inne stale nierdzewne
2H13 – stal chromowa x20cr13, 1.4021, AISI 420
4H13 – stal chromowa 4h13, x46cr13, 1.4034
H17 – stal wysokochromowa X6Cr17, 1.4016, AISI 430
2H17N2 – stal chromowo-niklowa 1.4057, 1.4044
3H17M – stal chromowo-molibdenowa X35CrMo17, 1.2316, X38CrMo16-1, X39CrMo17-1, 1.4122
H18 – stal wysokochromowa 1.4112, 1.4125, AISI 440C
Stale nierdzewne według PN – EN, DIN, ASTM, AISI, GB/T, AFNOR, ISO i inne, nie posiadające odpowiednika według starszych norm PN
1.4418 – chromowo niklowo molibdenowa X4CrNiMo16-5-1
1.4313 – chromowo niklowo molibdenowa X3CrNiMo13-4
1.4542 – chromowo niklowo miedziowa X5CrNiCuNb16-4
Zobacz opisy pozostałych stali specjalnych wysokostopowych
stal wysokostopowa do pracy przy podwyższonych temperaturach
stal nierdzewna
stale żaroodporne i żarowytrzymałe
stal kwasoodporna
Najczęściej zadawane pytania (FAQ) – stal nierdzewna 3H17M / 1.4122 / X39CrMo17-1 / 1.2316 / X38CrMo16-1
Czy stal 3H17M i 1.4122 to to samo?
Tak. Stal 3H17M to oznaczenie krajowe (PN), a 1.4122 (X39CrMo17-1) to jej odpowiednik wg normy EN. Oba gatunki należą do grupy stali nierdzewnych martenzytycznych chromowo-molibdenowych.
Do czego używana jest stal 3H17M / 1.4122?
Stosowana do produkcji części maszyn, pomp, zaworów, elementów aparatury chemicznej, tulei, narzędzi, form wtryskowych oraz części narażonych na kontakt z wodą, ropą, parą i chemikaliami.
Czy stal 3H17M jest nierdzewna czy kwasoodporna?
To stal nierdzewna o podwyższonej odporności chemicznej – odporna na wodę, roztwory soli, rozcieńczone kwasy organiczne i zasady. Nie jest jednak w pełni kwasoodporna jak gatunki 316L lub 1.4539.
Czy stal 1.4122 jest magnetyczna?
Tak. To stal martenzytyczna, dlatego jest ferromagnetyczna – przyciąga magnes. Po hartowaniu i odpuszczaniu magnetyzm utrzymuje się.
Czy stal 1.4122 można spawać?
Można, ale trudniej niż stale austenityczne. Wymaga podgrzewania do ok. 150–250°C, powolnego chłodzenia i wyżarzania odprężającego po spawaniu. Zalecane są elektrody E317 i metoda TIG/MMA.
Jaki drut do spawania stali 1.4122?
Najczęściej stosuje się druty typu 309L lub 316L (dla spawania z materiałami nierdzewnymi) oraz 420, 410NiMo (dla jednorodnych złączy martenzytycznych). Zawsze z osłoną argonową lub Ar+CO₂ (max 2%).
Jakie są właściwości mechaniczne stali X39CrMo17-1?
- Wytrzymałość na rozciąganie Rm: 750–950 MPa
- Granica plastyczności Rp0,2: ≥ 550 MPa
- Wydłużenie A: ≥ 12 %
- Twardość po hartowaniu: 220–280 HB
Jakie są właściwości fizyczne stali 1.4122?
- Gęstość: 7,70 g/cm³
- Pojemność cieplna: 430 J/kg·K
- Przewodność cieplna: 15 W/m·K
- Współczynnik rozszerzalności: 10,4–11,6 × 10⁻⁶ K⁻¹ (100–400°C)
Jaką odporność na korozję ma stal 3H17M?
Wysoką w środowiskach neutralnych i lekko zasadowych, umiarkowaną w kwaśnych. Odporna na roztwory soli, alkalia, alkohole, oleje i produkty spożywcze. Nie zalecana do pracy w stężonych kwasach i w obecności chlorków przy wysokiej temperaturze.
Jak wygląda obróbka cieplna stali 1.4122?
- Hartowanie: 980–1060°C, chłodzenie w oleju lub wodzie
- Odpuszczanie: 650–750°C (regulacja twardości i udarności)
- Wyżarzanie: 750–850°C – w celu odprężenia lub zmiękczenia materiału
Czy stal X39CrMo17-1 dobrze się obrabia skrawaniem?
Tak, ale najlepiej w stanie wyżarzonym. W stanie ulepszonym cieplnie wymaga użycia narzędzi z węglików spiekanych i chłodzenia. Szlifowanie poprawia odporność korozyjną i estetykę powierzchni.
Czy stal 1.4122 można polerować?
Tak, bardzo dobrze poddaje się szlifowaniu i polerowaniu do wysokiego połysku. Obróbka powierzchniowa zwiększa odporność korozyjną.
Jaka jest maksymalna temperatura pracy stali 1.4122?
Około 400–450°C. Powyżej tej temperatury może dojść do utraty odporności na korozję i spadku wytrzymałości mechanicznej.
Czy stal 3H17M jest lepsza od 4H13 lub 2H17N2?
Tak, pod względem odporności chemicznej i mechanicznej. Zawartość molibdenu w 3H17M zwiększa odporność na korozję wżerową i naprężeniową względem gatunków 4H13 (1.4034) i 2H17N2 (1.4057).
Jakie są zamienniki i odpowiedniki stali 3H17M?
Najczęściej spotykane odpowiedniki to: X39CrMo17-1, 1.4122, 1.2316, X38CrMo16-1, X35CrMo17 oraz amerykański AISI 420F / 431 w zależności od wymagań wytrzymałościowych.
Czy stal 1.2316 (pokrewna) nadaje się do form wtryskowych?
Tak – 1.2316 ma bardzo dobrą polerowalność i odporność na korozję, dlatego stosuje się ją na formy wtryskowe do przetwórstwa tworzyw sztucznych oraz narzędzia pracujące w środowisku wilgotnym.
Jak długo może pracować stal 1.4122 w środowisku wilgotnym?
Przy prawidłowej obróbce cieplnej i pasywacji – nawet kilkanaście lat bez utraty właściwości. Regularne czyszczenie i unikanie kontaktu z chlorkami znacząco wydłuża trwałość elementów.