Stal narzędziowa-stal stopowa do pracy na zimno, chromowo-wanadowa NC6 PN-86/ H-85023 1.2063, 145Cr6, 12X1
Porównanie składu chemicznego gatunku NC6 z odpowiednikami 1.2063, 145Cr6, 12X1
| Gatunek stali | Norma | Skład chemiczny (%) | |||||||||
| C | Mn | Si | P | S | Cu | Cr | Ni | Mo | inne | ||
| NC6 | PN | 1,30 1,45 | 0,40 0,70 | 0,15 0,40 | max 0,030 | max 0,030 | max 0,35 | 1,30 1,65 | max 0,35 | max 0,20 | V 0,10-0,25 W max 0,20 |
| 12Ch1 12KH1 12H1 12X1 | GOST | 1,15 1,25 | 0,30 0,60 | 0,10 0,40 | max 0,030 | max 0,030 | max 0,30 | 1,30 1,65 | max 0,35 | max 0,20 | W max 0,20 V max 0,15 |
| 19 422 19422 | CSN | 1,35 1,50 | 0,40 0,70 | 0,20 0,40 | max 0,030 | max 0,035 | – | 1,50 1,80 | max 0,35 | – | V 0,10-0,20 |
| 145Cr6 1.2063 | DIN W.nr | 1,40 1,60 | 0,50 0,70 | 0,15 0,30 | max 0,035 | max 0,035 | – | 1,30 1,50 | – | – | gatunek stosowany jak zamiennik NC6, który wg Deutsches Institut für Normung nie posiada odpowiednika |
Stal NC6 / 145Cr6 / 1.2063 – stal narzędziowa do pracy na zimno
Charakterystyka ogólna
NC6 (145Cr6, 1.2063, 12Ch1) to stal narzędziowa stopowa przeznaczona do pracy na zimno, stosowana w narzędziach wymagających dużej twardości i odporności na ścieranie. Należy do grupy stali chromowych o średniej hartowności, zapewniających wysoką stabilność wymiarową podczas obróbki cieplnej. Cechuje się dobrą czystością metalurgiczną i równomierną strukturą, dzięki czemu pozwala uzyskać wysoką dokładność wymiarową gotowych elementów.
Stal NC6 jest odporna na zużycie ścierne w niskich temperaturach, lecz nie zachowuje pełnych właściwości w podwyższonych temperaturach. Z tego powodu zaleca się jej stosowanie w elementach o grubości nieprzekraczającej 15 mm oraz w narzędziach pracujących przy umiarkowanym obciążeniu udarowym.
Właściwości mechaniczne i użytkowe
- bardzo wysoka twardość po hartowaniu (do ok. 62–64 HRC),
- doskonała odporność na ścieranie w warunkach pracy na zimno,
- średnia hartowność – ograniczona głębokość utwardzenia,
- stabilność wymiarowa po obróbce cieplnej,
- ograniczona odporność na podwyższone temperatury (powyżej 150–200°C),
- umiarkowana udarność i podatność na pękanie przy dużych obciążeniach dynamicznych.
Zastosowanie
Stal NC6 stosowana jest do produkcji narzędzi i części roboczych wymagających dużej twardości i odporności na ścieranie, takich jak:
- stemple, matryce i wykrojniki do pracy na zimno,
- piły tarczowe, frezy i rozwiertaki,
- noże przemysłowe, ostrza i narzędzia tnące,
- sprawdziany, rolki i prowadnice precyzyjne,
- części maszyn narażone na zużycie ścierne w warunkach małych uderzeń.
Obróbka cieplna
Obróbka cieplna decyduje o końcowych właściwościach stali NC6. Typowy proces obejmuje:
- wyżarzanie zmiękczające w temperaturze 770–790°C,
- hartowanie z temperatury 800–830°C w oleju,
- odpuszczanie w zakresie 150–260°C, w zależności od wymaganej twardości roboczej.
Przy temperaturze odpuszczania około 100°C stal osiąga twardość ok. 64 HRC, przy 200°C – ok. 61 HRC, a przy 300°C – około 57 HRC. Po hartowaniu zaleca się chłodzenie w oleju i powolne studzenie w piasku lub popiele, aby uniknąć naprężeń i deformacji. Dla zapewnienia jednorodności struktury proces nagrzewania powinien przebiegać stopniowo.
Obróbka mechaniczna
W stanie zmiękczonym stal NC6 jest podatna na skrawanie, jednak po hartowaniu staje się bardzo twarda i trudna w obróbce. Wymaga stosowania narzędzi z węglików spiekanych, ograniczonych prędkości skrawania oraz intensywnego chłodzenia. Zaleca się wykonywanie większości operacji mechanicznych przed procesem hartowania, a po nim jedynie obróbkę wykańczającą.
Spawalność
Spawalność stali NC6 jest bardzo ograniczona. Procesy łączenia dopuszcza się jedynie w wyjątkowych przypadkach, z zastosowaniem podgrzewania wstępnego i specjalnych materiałów dodatkowych. Niewłaściwe prowadzenie spawania może prowadzić do kruchości spoiny i utraty twardości w strefie wpływu ciepła.
Ograniczenia i uwagi eksploatacyjne
- brak odporności na korozję – wymaga zabezpieczenia powierzchni,
- utrata twardości w temperaturach powyżej 200°C,
- konieczność dokładnej kontroli procesów cieplnych,
- stosunkowo wysoki koszt obróbki ze względu na twardość i ścieralność materiału.
Podsumowanie
Stal NC6 (145Cr6 / 1.2063) to klasyczny gatunek narzędziowy do pracy na zimno, łączący wysoką twardość, odporność na ścieranie i stabilność wymiarową. Znajduje zastosowanie w produkcji narzędzi skrawających, tnących i formujących, które muszą utrzymać precyzję wymiarów oraz trwałość w długotrwałej eksploatacji.
Stale do pracy na zimno według PN
NC6 – stal chromowo-wanadowa
NPW – stal niklowo-chromowo-wolframowo-wanadowa
NCMS – stal chromowo manganowo-krzemowa
NWC – wolframowo-chromowo-manganowa
NZ3 – stal wolframowo-chromowo-krzemowo-wanadowa
NMV – stal manganowow-wanadowa
NC11LV – stal chromowo-molibdenowo-wanadowa
Pozostałe stale narzędziowe
narzędziowa wysokostopowa szybkotnąca
narzędziowa węglowa
stopowa narzędziowa do pracy na gorąco
narzędziowa stopowa do pracy na zimno