فولادهای آلیاژی سازه‌ای استاندارد PN-72/H-84030 – گریدها
یک استاندارد فنی لهستانی برای فولادهای آلیاژی سازه‌ای بود که برای کربوریزاسیون، نیتریداسیون و کوئنچ در نظر گرفته شده بودند. این استاندارد در ۱ دسامبر ۱۹۷۲ منتشر و سپس در ۲ مه ۱۹۸۹ لغو شد. این استاندارد با استانداردهای PN-H-84030-01:1989 تا PN-H-84030-04:1989 جایگزین شد که الزامات دقیق‌تر و تقسیم‌بندی فولادها را بسته به کاربرد آنها معرفی می‌کرد.
استاندارد PN-89/H-84030 منسوخ شده و با استانداردهای سری PN-EN 10083 و 10084 جایگزین شده است که الزامات مربوط به فولادهای آلیاژی سازه‌ای را مشخص می‌کنند.
فولادهای آلیاژی سازه‌ای استاندارد PN-72/H-84030 – گریدها
- PN-89/H-84030-01: جایگزین شده توسط PN-EN 10083-1+A1:1999.
- PN-89/H-84030-02: جایگزین شده توسط PN-EN 10084:2002.
- PN-89/H-84030-03: جایگزین شده توسط PN-EN 10085:2002.
- PN-89/H-84030-04: جایگزین شده توسط PN-EN 10083-3:2007.
نورما PN-89/H-84030 فولادهای آلیاژی - گریدها
یک استاندارد عمومی برای فولادهای سازه‌ای آلیاژی است که انواع مختلف فولادهای مورد استفاده برای فرآیندهای مختلف عملیات حرارتی مانند کربن‌دهی، نیتریداسیون و کوئنچینگ را پوشش می‌دهد. PN-89/H-84030/04 نیز به نوبه خود ، یک برگه مفصل از این استاندارد است که به طور خاص بر فولادهای سازه‌ای آلیاژی مورد استفاده برای کوئنچینگ و تمپرینگ تمرکز دارد. این بدان معناست که PN-89/H-84030/04 جزئی از استاندارد گسترده‌تر PN-89/H-84030 است که شامل دستورالعمل‌های مفصلی برای گروه خاصی از فولادها می‌باشد.
برای مثال، فولاد 45HN مطابق با استاندارد PN-89/H-84030/04 به عنوان فولاد آلیاژی ساختاری با سختی‌پذیری متوسط، که برای بهبود حرارتی و سخت‌کاری سطحی در نظر گرفته شده است، طبقه‌بندی می‌شود.
به طور خلاصه، PN-89/H-84030/04 با فولادهای آلیاژی سازه‌ای PN-89/H-84030 یکسان نیست ، اما بخش جدایی‌ناپذیر آن است و حاوی اطلاعات دقیقی در مورد فولادها برای بهبود حرارتی می‌باشد.
استاندارد PN-72/H-84030 ، "درجه‌های فولاد سازه‌ای آلیاژی"، الزامات مربوط به ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی و شرایط تحویل فولادهای سازه‌ای را برای کاربردهای مختلف مشخص می‌کرد. این فولادها در کوره‌های روباز، کوره‌های الکتریکی، کوره‌های اکسیژن، کوره‌های سرباره الکتریکی ذوب می‌شدند یا با سرباره مصنوعی مایع تصفیه می‌شدند تا خلوص و همگنی آنها بهبود یابد. این استاندارد طیف گسترده‌ای از محصولات فولادی را پوشش می‌داد، از جمله:
- میلگردهای نورد شده و آهنگری شده.
- شمش و محصولات نیمه تمام.
- آهنگری.
- ورق، نوار، لوله.
- محصولات کشیده شده به روش سرد.
هدف، ارائه موادی با پارامترهای مناسب برای فرآیندهای مختلف عملیات حرارتی مانند سخت‌کاری، تمپر کردن، کربن‌دهی و نیتریده کردن بود.
نمونه‌هایی از گریدهای فولادی از استاندارد PN-72/H-84030 - فولادهای سازه‌ای آلیاژی - گریدها
- 17HGN – فولاد کروم-منگنز-نیکل که برای کربن‌دهی استفاده می‌شود. این فولاد با استحکام هسته بالا و مقاومت سایشی خوب مشخص می‌شود و در تولید چرخ‌دنده‌ها، شفت‌ها و سایر قطعات ماشین‌آلات که در معرض بارهای متغیر قرار دارند، استفاده می‌شود.
- 25HM – فولاد کروم-مولیبدن که برای استفاده در دماهای بالا طراحی شده است. در اجزای توربین بخار مانند روتور، شفت و دیسک که در دماهای تا ۵۵۰ درجه سانتیگراد کار می‌کنند، استفاده می‌شود.
- 45HN – فولاد کروم-نیکل برای عملیات حرارتی، با استحکام بالا، شکل‌پذیری و مقاومت در برابر ضربه و سایش. مورد استفاده برای قطعات ماشین، موتور و وسایل نقلیه که به دلیل ابعادشان قابل کربن‌دهی نیستند.
- 40HNMA – فولاد کروم-نیکل-مولیبدن با خواص استحکامی بسیار خوب و سختی‌پذیری بالا. برای عملیات حرارتی قطعات ماشین‌آلات تحت تنش بالا که در معرض ضربه، پیچش و ارتعاش قرار دارند، استفاده می‌شود.
- 37HS – فولاد کروم-سیلیکون با سختی‌پذیری افزایش‌یافته، طراحی‌شده برای عملیات حرارتی. این فولاد مقاومت سایشی بالایی دارد و برای قطعاتی که تحت بارهای زیاد و متغیر قرار می‌گیرند، مناسب است.
برداشت و جایگزینی
استاندارد فولادهای آلیاژی سازه‌ای PN-72/H-84030 رسماً در سال ۱۹۸۹ منسوخ و با استانداردهای زیر جایگزین شد:
- PN-H-84030-01:1989 – فولادهای سازه‌ای برای بهبود حرارتی
- PN-H-84030-02:1989 – فولادهای سازه‌ای برای سخت‌کاری سطحی.
- PN-H-84030-03:1989 - فولادهای سازه‌ای برای نیتریده کردن.
- PN-H-84030-04:1989 - فولادهای سازه‌ای با الزامات ویژه.
معادل مدرن این استاندارد، استاندارد اروپایی PN-EN 10083-1+A1:1999 است که طبقه‌بندی و الزامات فنی فولادهای آلیاژی را در کشورهای اتحادیه اروپا یکپارچه می‌کند.
در بسیاری از موارد، استانداردهای قدیمی‌تر، مانند PN-72/H-84030 ، از نظر پارامترهای فنی و کیفی نسبت به استانداردهای جدیدتر، سختگیرانه‌تر بودند. دلیل این امر آن است که استانداردهای قدیمی‌تر تأکید بیشتری بر دوام، استحکام و ایمنی مواد، به‌ویژه در سازه‌های تحت بارگذاری دینامیکی و کاربردهای صنعتی پر تقاضا، داشتند.
استانداردهای جدیدتر، مانند PN-EN 10083-1+A1:1999 ، اغلب الزامات را با استانداردهای هماهنگ اروپایی همسو می‌کنند، که در عمل ممکن است منجر به سهل‌انگاری برخی معیارها، مانند معیارهای مربوط به حداقل محتوای عناصر آلیاژی یا دقت پارامترهای مکانیکی، شود. این اغلب ناشی از نیاز به هماهنگ‌سازی استانداردها در سراسر کشورها است که همیشه به بهبود استانداردهای کیفیت منجر نمی‌شود.
در صنعت، به ویژه در تولید قطعات حیاتی مانند شفت‌های محرک، اجزای سیستم تعلیق و قطعات هواپیما، استانداردهای قدیمی‌تر گاهی اوقات به عنوان نقطه مرجع در مشخصات داخلی کارخانه استفاده می‌شوند. شرکت‌ها ممکن است آنها را به عنوان استانداردهای داخلی سختگیرانه‌تر اتخاذ کنند، حتی اگر رسماً لغو شده باشند.