Norma DIN EN 10151 – Shirita çeliku rezistentë ndaj korrozionit për sustat – Kushtet teknike të dorëzimit
DIN EN 10151 specifikon kërkesat për shiritat pranverorë prej çeliku inox të petëzuar në të ftohtë, të përdorur kryesisht në aplikimet me sustë dhe komponentët me elasticitet të lartë. Ky standard evropian harmonizon kërkesat për përbërjen kimike, vetitë mekanike, tolerancat dimensionale dhe metodat e dorëzimit të këtyre materialeve.
DIN EN 10151 u botua në shkurt të vitit 2003 si versioni gjerman i standardit evropian EN 10151:2002. Aktualisht është i vlefshëm dhe në fuqi. Futja e tij kishte për qëllim standardizimin e standardeve për shiritat prej çeliku inox për sustat në të gjithë Evropën. Prandaj, ai zëvendësoi standardet e mëparshme kombëtare për këtë lloj produkti që ishin në përdorim para futjes së tij.
Në Poloni, ky standard u prezantua si PN-EN 10151:2005.
Diapazoni standard:
Standardi DIN EN 10151 zbatohet për shiritat e sustës me trashësi prej 0,1 mm deri në 3 mm të bërë nga çelik inox austenitik, ferritik dhe martensitik, të destinuar për aplikime që kërkojnë elasticitet të lartë, rezistencë ndaj korrozionit dhe qëndrueshmëri në kushte të vështira mjedisore.
Klasat e zgjedhura të çelikut inox të mbuluara nga standardi:
Standardi DIN EN 10151 mbulon klasa të ndryshme çeliku inox për prodhimin e shiritave pranverorë të petëzuar në të ftohtë. Më poshtë janë shembuj të klasave të çelikut inox që plotësojnë kërkesat e këtij standardi:
1. Norma DIN EN 10151 Çeliqet austenitike:
- X5CrNi18-10 (1.4301, AISI 304) – çelik inox standard me rezistencë të mirë ndaj korrozionit, i përdorur zakonisht në aplikimet me sustë.
- X2CrNi18-9 (1.4307, AISI 304L) – version me karbon të ulët i 304, rezistencë e shtuar ndaj korrozionit ndërgranular.
- X2CrNiMo17-12-2 (1.4404, AISI 316L) – çelik molibden, rezistent ndaj acideve, i përdorur në mjedise agresive.
- X8CrNiS18-9 (1.4305, AISI 303) – çeliku austenitik pritet lehtë me rezistencë të reduktuar ndaj korrozionit.
- X5CrNiMo17-12-2 (1.4401, AISI 316) – çelik rezistent ndaj acideve me rezistencë të shtuar ndaj korrozionit falë molibdenit shtesë.
- X10CrNi18-8 (1.4310, AISI 301) – çelik inox me rezistencë të shtuar ndaj sustave, i përdorur zakonisht në sustat dhe elementët elastikë. Karakterizohet nga fortësi e lartë pas forcimit (Rm deri në 1500 MPa) dhe rezistencë e mirë ndaj korrozionit.
2. Norma DIN EN 10151 Çeliqet ferritike:
- X6Cr17 (1.4016, AISI 430) – çelik feritik me rezistencë të mirë ndaj korrozionit në kushte mesatarisht agresive, i përdorur në elementë pranverorë me kërkesa më të ulëta mekanike.
- X2CrMoTi18-2 (1.4521) – çelik molibden feritik me rezistencë të shtuar ndaj korrozionit në mjedise kloruri.
3. Norma DIN EN 10151 Çeliqet martensitike:
- X20Cr13 (1.4021, AISI 420) – çelik i ngurtësueshëm, i përdorur në elementë pranverorë me fortësi të shtuar dhe rezistencë të moderuar ndaj korrozionit.
- X30Cr13 (1.4028, AISI 420F) – çelik me përmbajtje më të lartë karboni, i përdorur në thika dhe vegla prerëse.
- X46Cr13 (1.4034, AISI 420C) – çelik me fortësi të lartë pas forcimit, i përdorur në susta dhe tehe të specializuara.
4. Norma DIN EN 10151 Çeliqe dyfazore (dyfazore):
- X2CrNiN23-4 (1.4362) – çelik dupleks me rezistencë të shtuar ndaj korrozionit dhe forcë të mirë mekanike.
- X2CrNiMoN22-5-3 (1.4462, AISI 2205) – çelik dupleks me shtimin e molibdenit, rezistencë shumë e lartë ndaj korrozionit, veçanërisht në mjedise kloruri.
Përbërja kimike:
Standardi specifikon diapazonin e lejuar të përmbajtjes së elementeve, siç janë:
- Krom (Cr): 12%–19% në varësi të specieve
- Nikeli (Ni): 8%–12% (për çelikët austenitë)
- Molibden (Mo): 2% (në çelik rezistent ndaj acidit)
- Karboni (C)deri në 0,12%
Vetitë mekanike:
Standardi i klasifikon materialet në klasa të rezistencës ndaj sustës, duke specifikuar vlerat minimale për rezistencën ndaj rrjedhjes, rezistencën ndaj tërheqjes dhe zgjatjen. Diapazone shembujsh për çelikun X5CrNi18-10 (AISI 304):
- Kufiri i rrjedhshmërisë Rp0,2: nga 500 MPa në 1200 MPa
- Rezistenca në tërheqje Rm: 700 MPa – 1500 MPa
- Zgjatimi: nga 2% në 8%
Kushtet e dorëzimit:
- Gjendje e vështirë: forcim i plotë, elasticitet maksimal
- Gjendje e butë: për përpunim të mëtejshëm të nxehtësisë ose plastikës
- Gjendja pas trajtimit të nxehtësisë: i standardizuar
Tolerancat dimensionale:
Standardi specifikon devijimet e sakta të lejueshme për trashësinë, gjerësinë dhe drejtësinë e shiritave, gjë që është e rëndësishme në prodhimin e komponentëve precizë.
Shembuj të aplikimeve:
- Sustat me disk dhe të sheshta
- Shirita pranverorë në industrinë e automobilave dhe elektronikës
- Elemente vulosëse, kapëse dhe kllapa
- Komponentët në industrinë ushqimore dhe mjekësore
Standardi DIN EN 10151 përdoret gjerësisht në Evropë për aplikime teknike precize që kërkojnë rezistencë të lartë ndaj korrozionit dhe veti elastike të besueshme.